ÖZET
Bu çalışma, İran ve Afganistan arasında Hirmand/Helmand Nehri’nin kullanımına ilişkin hidropolitik anlaşmazlıkların kökenleri, gelişimi ve potansiyel çatışma risklerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel sorusu, 1973 Afganistan-İran Helmand Nehri Su Anlaşması’na rağmen çözülemeyen su paylaşımı anlaşmazlığının gelecekte iki ülke arasında silahlı çatışmaya dönüşme potansiyelinin bulunup bulunmadığıdır. Araştırma bulguları, Hirmand Nehri anlaşmazlığının kökeninin 19. yüzyılda Büyük Britanya hakemliğinde çizilen sınırlara dayandığını ve 150 yılı aşkın süredir çözülemeyen yapısal sorunlar içerdiğini ortaya koymaktadır. Bu tarihsel temeller üzerine inşa edilen 1973 Afganistan-İran Helmand Nehri Su Anlaşması da iklim değişikliği, artan nüfus baskısı ve çevresel faktörlerin göz ardı edilmesi nedeniyle günümüz koşullarında yetersiz kalmıştır. Taliban’ın 2021’de yeniden iktidara gelmesi, nehrin akış yönünde meydana gelen değişiklikler ve iki ülke sınır muhafızları arasında tekrarlayan çatışmalar, meselenin güvenlik boyutunu öne çıkarmaktadır. Çalışmanın sonuçları, mevcut su paylaşım rejiminin sürdürülemez olduğunu ve iklim değişikliğinin etkileriyle daha ciddi çatışma risklerinin ortaya çıkabileceğini göstermektedir. Her iki ülkenin su kaynaklarını ulusal güvenlik önceliği olarak güvenlikleştirme eğilimi ise sorunun diplomatik çözüm imkanlarını daraltmaktadır. Bu nedenle, 1973 Anlaşması’nın günümüz hidrolojik gerçekliklerine uyarlanması, modern sınıraşan su yönetişimi mekanizmalarının benimsenmesi ve uluslararası arabuluculuk süreçlerinin devreye sokulması önerilmektedir.